MENU

Raj─Źina?

Obe pomenovania raj─Źina aj paradajka s├║ spisovn├ę, pri─Źom ich dop─║┼ła e┼íte slovo raj─Źiak, ─Źo je odborn├Ż botanick├Ż n├ízov rastliny. V┼íetky tri slov├í sa uv├ídzaj├║ v Pravidl├ích slovensk├ęho pravopisu aj v Kr├ítkom slovn├şku slovensk├ęho jazyka. Podobn├ę Taven├Ż syr? ­čŹö Gastron├│mia Granad├şrsky pochod? ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

─Żadov├í dr┼ą?

Ob─żubujete ─żadov├║ dr┼ą? Vysk├║┼íajte ─żadov├║ drvinu. Je to presne to ist├ę, iba┼że spisovn├ę. V jazykovej praxi sa ─Źasto stret├íme so slovesom drti┼ą. Od slovesa drti┼ą je utvoren├ę aj podstatn├ę meno drti─Ź ako pomenovanie stroja, ktor├Ż vykon├íva t├║to ─Źinnos┼ą. Podstatn├ę meno dr┼ą je zase v├Żsledkom drtenia. V┼íetko by bolo v poriadku a┼ż na skuto─Źnos┼ą, ┼że tieto slov├í nepatria do spisovnej sloven─Źiny. Na Slovensku drv├şme. Drvi─Źka drv├ş odpad, kon├íre, ─żad, a preto vo v├Żsledku napokon vznik├í drvina. Komu sa ─żadov├í drvina nep├í─Źi, nech to jednoducho sk├║si s rozdrven├Żm ─żadom, len nie s dr┼ąou! Podobn├ę Taven├Ż syr? ­čŹö Gastron├│mia Pomaz├ínka? ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Denko?

Oby─Źajne dreven├Ż predmet obd─║┼żnikov├ęho alebo okr├║hleho tvaru, ur─Źen├Ż na kr├íjanie m├Ąsa, zeleniny a in├Żch potrav├şn sa spisovne naz├Żva lop├ír. Dosku na kr├íjanie m├┤┼żeme nazva┼ą aj lop├írik, ─Źo je zdrobnenina. Nespisovn├ę slovo denko sa v na┼íich slovn├şkoch nenach├ídza a objavuje sa iba v n├íre─Źiach. Podobn├ę Konvica? ­čĆá┬áB├Żvanie, ­čĺÄ Veci Pere─Źn├şk? ­čĺÄ Veci
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Paštika?

Pa┼ít├ęta je pokrm z pomletej pe─Źene alebo m├Ąsa. Slovo pa┼ít├ęka alebo pa┼ítika s├║ nespisovn├ę a patria medzi n├íre─Źov├ę slov├í. Samozrejme, ┼że nespisovn├í je aj odvodenina pa┼ítik├ír. Podobn├ę Kardam├│n? ­čŹö Gastron├│mia Makadamov├ę orechy? ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Taven├Ż syr?

Sloves├í topi┼ą sa, tavi┼ą sa s├║ synonymn├ę iba vo v┼íeobecnom v├Żzname ÔÇ×st├íva┼ą sa tekut├Żm p├┤soben├şm teplaÔÇť, pri─Źom v technickom v├Żzname sa pou┼ż├şvaj├║ sloves├í tavi┼ą, tavi┼ą sa a pr├şdavn├ę meno taven├Ż, k├Żm v spojen├ş napr. so slovom syr je n├íle┼żit├ę pou┼ż├şva┼ą sloves├í topi┼ą, topi┼ą sa a pr├şdavn├ę meno topen├Ż ÔÇô topen├Ż syr. Sloveso topi┼ą sa znamen├í ÔÇ×teplom sa rozp├║┼í┼ąa┼ą, rozt├ípa┼ąÔÇť, napr. sneh (─żad) sa top├ş, mas┼ą (maslo, slanina) sa top├ş. Sloveso tavi┼ą sa m├í v├Żznam ÔÇ×rozp├║┼í┼ąa┼ą sa pri vysokej teploteÔÇť, napr. ┼żelezo (ruda, kov) sa tav├ş. Z fyzik├ílnej str├ínky teplota pri taven├ş dosahuje a┼ż vy┼íe 1 500 ┬░C, k├Żm pri topen├ş syrov je to okolo 85 ┬░C. Kr├ítky slovn├şk slovensk├ęho jazyka zachyt├íva i pr├şdavn├ę men├í odvoden├ę od oboch slovies, a to pr├şdavn├ę meno topen├Ż s v├Żkladom ÔÇ×vyroben├Ż, z├şskan├Ż topen├şmÔÇť, napr. topen├Ż syr, topen├ę maslo, topen├í mas┼ą, a pr├şdavn├ę meno taven├Ż s v├Żkladom v├Żznamu ÔÇ×ktor├Ż vznikol taven├şmÔÇť, napr. taven├Ż cement, taven├Ż ─Źadi─Ź; taven├Ż syr, spr├ívne topen├Ż syr. Podobn├ę Kardam├│n? ­čŹö Gastron├│mia Vinot├ęka? ­čŹö Gastron├│mia, ­čŤĺ Obchod
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

S├║sto?

Bolo to na neho prive─żk├ę s├║sto. Jedzte mal├ę s├║sto. Vychutna┼ą si ka┼żd├ę s├║sto. Objavuje sa to v┼íade. S├║sto po─Źujeme v hovorenom slove a ─Ź├ştame v tom p├şsanom. Vedeli ste v┼íak, ┼że s├║sto je nespisovn├ę slovo? Ke─Ć┼że slovo s├║sto pou┼ż├şvame nielen pri jedle, ale aj v in├Żch situ├íci├ích, m├íme k dispoz├şcii r├┤zne spisovn├ę rie┼íenia. Ak teda chceme pomenova┼ą mno┼żstvo potravy, ktor├ę sa prehltne naraz, pou┼żijeme podstatn├ę meno hlt, a teda mal├Ż hlt, ve─żk├Ż hlt. V rovnakom pr├şpade m├┤┼żeme pou┼żi┼ą aj slovo k├║sok, a teda mal├Ż k├║sok, ve─żk├Ż k├║sok jedla. In├í situ├ícia nast├íva v prenesenom v├Żzname, kedy namiesto spojenia ÔÇ×bolo to na neho prive─żk├ę s├║stoÔÇť povieme, ┼że to bolo na neho prive─ża. Podobn├ę Knedl├şk? ­čŹö Gastron├│mia Pomaz├ínka? ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Makar├│nky?

Cukrovinky, ktor├ę maj├║ p├┤vod v Taliansku sa k n├ím dostali cez Franc├║zsko. V sloven─Źine sa ust├ílene naz├Żvaj├║ makr├│nky, rovnako ako v ─Źe┼ítine. V cudzojazy─Źn├Żch textoch na obaloch si m├┤┼żete niekedy pre─Ź├şta┼ą talianske n├ízvy macarone, maccarone alebo maccherone ─Źi franc├║zsky n├ízov macaron. V angli─Źtine sa pou┼ż├şva podoba macaron i macron. Slovensk├Ż ekvivalent makr├│nka sa v takejto grafickej podobe uv├ídza nielen v starom Slovn├şku slovensk├ęho jazyka (1959 ÔÇô 1968), ale aj v Slovn├şku cudz├şch slov (2005) a v Slovn├şku s├║─Źasn├ęho slovensk├ęho jazyka (2015). Podstatn├ę meno ┼żensk├ęho rodu makr├│nka sa sklo┼łuje pod─ża vzoru ┼żena a v genit├şve mno┼żn├ęho ─Ź├şsla m├í p├ídov├║ podobu makr├│nok. Slovom makar├│n sa ozna─Źuje druh cestoviny r├║rkovit├ęho tvaru.
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Čabajská klobása?

Dolnozemsk├í klob├ísa a z nej osobitne ─Źabianska klob├ísa je mimoriadne ob─ż├║ben├í medzi gurm├ínmi. Pomenovanie je odvoden├ę od ma─Ćarsk├ęho mesta B├ęke┼ísk├í ─îaba a pr├şdavn├ę meno m├í podobu ─Źabiansky. Ke─Ć hovor├şme o komunite Slov├íkov ┼żij├║cej v B├ęke┼ískej ─îabe, hovor├şme o ─Źabianskych Slov├íkoch. Rovnako je to aj v pr├şpade zn├ímej ─Źabianskej klob├ísy. ─îabajsk├í klob├ísa je preto nespr├ívne pomenovanie tohto produktu. Rovnako nespr├ívne je aj skr├íten├ę pomenovanie ─Źabajka ÔÇô spr├ívne ─Źabianka. Tento v├Żraz je v┼íak iba hovorov├Ż. Podobn├ę P├írka? ­čŹö Gastron├│mia ─îabajsk├í klob├ísa? ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Kardam├│n?

Vysok├í trv├íca tropick├í bylina z ─Źe─żade ─Ćumbierovit├Żch poch├ídzaj├║ca z Indie sa naz├Żva kardam├│m. V┼íimnite si p├şsmeno ÔÇ×mÔÇť na konci, preto┼że pr├íve to sa ─Źasto nespr├ívne zamie┼ła za ÔÇ×nÔÇť. Tak┼że, u┼ż ┼żiadny kardam├│n, ale kardam├│m. Plody tejto rastliny (podobn├ę ─Źiernemu koreniu) sa pou┼ż├şvaj├║ ako korenie a v parfum├ęrii na v├Żrobu kardam├│movej silice. Podobn├ę S├║sto? ­čŹö Gastron├│mia Tringelt? ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Cvik─ża?

─îerven├í repa je rastlina s fialovo─Źerven├Żm du┼żinat├Żm kore┼łom pestovan├í ako zelenina. Okrem tohto pomenovania sa pou┼ż├şva rovnako spisovn├ę ozna─Źenie cvikla. Podstatn├ę meno cvikla sa sklo┼łuje pravidelne pod─ża vzoru ┼żena (bez cvikly ÔÇô o cvikle ÔÇô dve cvikly ÔÇô bez dvoch cvikiel). V niektor├Żch n├íre─Źiach sa v┼íak objavuje cvik─ża, no v tomto pr├şpade u┼ż nejde o spisovn├ę pomenovanie. Pre zauj├şmavos┼ą dopln├şm, ┼że zdrobnenina cvikly je cvikli─Źka. Podobn├ę Hamburgre? ­čŹö Gastron├│mia ┼áialka? ­čĺÄ Veci, ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›