MENU

Pizzer?

Slovom pizzaiolo sa v talian─Źine ozna─Źuje kuch├ír, ktor├Ż sa zaober├í pr├şpravou pizze. Ke─Ć┼że na Slovensku sa v minulosti tak├íto profesia osobitne nevykon├ívala, nemala v sloven─Źine ani svoje ┼ípeci├ílne pomenovanie a na ozna─Źenie toho, kto ob─ż├║ben├ę talianske jedlo v re┼ítaur├ícii pripravoval, posta─Źovalo slovo kuch├ír. Ke─Ć┼że pizza si ve─żmi r├Żchlo z├şskala ob─żubu aj u slovensk├Żch konzumentov, poci┼ąovala sa potreba pomenova┼ą osobu, ktor├í ju pripravuje. Slovo kuch├ír u┼ż nevystihovalo ├║zku odbornos┼ą tejto (v Taliansku) historickej profesie. Pod─ża dokladov z internetu sa popri p├┤vodnom ozna─Źen├ş pizzaiolo (ktor├ę sa zaradilo do 3. vydania Ve─żk├ęho slovn├şka cudz├şch slov z roku 2003 vo v├Żzname ÔÇ×kuch├ír alebo ┼í├ęfkuch├ír v pizzeriiÔÇť) ─Źi viacslovnom opisnom pomenovan├ş dnes v sloven─Źine pou┼ż├şvaj├║ aj jednoslovn├ę podoby pizzer, pizz├ęr┬áalebo pizziar. V┼íetky tri podoby vznikli rovnak├Żm slovotvorn├Żm postupom ÔÇô pridan├şm pr├şpony (-er, -├ęr, -iar) k z├íkladu pizz-. P├şpony -er a -├ęr s├║ ─Źast├ę pri slov├ích anglick├ęho, resp. franc├║zskeho p├┤vodu, napr. boxer, d├şler, developer, asfalt├ęr, dizajn├ęr, dabl├ęr, mask├ęr. Pr├şponou -iar sa tvoria ─Źasto pomenovania profesi├ş, ktor├Żch v├Żchodiskov├ę slovo m├í m├Ąkk├ę zakon─Źenie a je dom├íceho p├┤vodu, napr. oce─ż ÔÇô oceliar, k├┤┼ł ÔÇô koniar, smeti ÔÇô smetiar, ale aj cudzieho p├┤vodu, pri─Źom odvodzovac├ş z├íklad nemus├ş ma┼ą m├Ąkk├ę zakon─Źenie, napr. g├Ż─Ź ÔÇô g├Ż─Źiar, m├ş─ża ÔÇô m├şliar, farba ÔÇô farbiar, […]
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Zakysaná smotana?

Pr├şdavn├ę meno zakysan├Ż je ─Źesk├ę. Je odvoden├ę od slovesa zakysat. V ─Źe┼ítine sa v├Żrazom zakysan├í smetana ozna─Źuje kysl├í smotana, v├Żrazu zakysan├ę v├Żrobky v sloven─Źine zodpoved├í pomenovanie kyslomlie─Źne v├Żrobky. ─îesk├ęmu slovu z├íkys zodpoved├í slovensk├ę slovo z├íkvas. Aj vo v├Żnose, ktor├Żm sa vyd├íva hlava Potravinov├ęho k├│dexu SR upravuj├║ca mlieko a v├Żrobky z mlieka, sa pou┼ż├şva v├Żraz kyslomlie─Źne v├Żrobky. Sortiment kyslomlie─Źnych v├Żrobkov sa ┼ípecifikuje pod─ża druhu pou┼żit├Żch kyslomlie─Źnych bakt├ęri├ş (probiotick├Żch, kef├şrov├Żch at─Ć.). Pod─ża kult├║ry pou┼żitej pri v├Żrobe m├┤┼żeme hovori┼ą o kyslom mlieku, ak sa pou┼żij├║ kvasinky, ide o zakvasen├ę mlieko. ─îesk├ęmu slovu z├íkys zodpoved├í slovensk├ę slovo z├íkvas. Podobn├ę Porcova┼ą? ­čŹö Gastron├│mia Donut? ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Sma┼żi┼ą?

Sloves├í pra┼żi┼ą a sma┼żi┼ą s├║ synonym├í, maj├║ rovnak├Ż v├Żznam ÔÇ×tepelne upravova┼ą na rozp├ílenom tuku alebo nasuchoÔÇť. Synonym├í s├║ aj ich predponov├ę tvary vypr├í┼ża┼ą a vysm├í┼ża┼ą. Podobn├ę Kardam├│n? ­čŹö Gastron├│mia Kel├şmok? ­čĺÄ Veci, ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Raj─Źina?

Obe pomenovania raj─Źina aj paradajka s├║ spisovn├ę, pri─Źom ich dop─║┼ła e┼íte slovo raj─Źiak, ─Źo je odborn├Ż botanick├Ż n├ízov rastliny. V┼íetky tri slov├í sa uv├ídzaj├║ v Pravidl├ích slovensk├ęho pravopisu aj v Kr├ítkom slovn├şku slovensk├ęho jazyka. Podobn├ę ─Żadov├í dr┼ą? ­čŹö Gastron├│mia Bez ├ę─Źiek? ÔŁĄ´ŞĆ Zdravie, ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

─Żadov├í dr┼ą?

Ob─żubujete ─żadov├║ dr┼ą? Vysk├║┼íajte ─żadov├║ drvinu. Je to presne to ist├ę, iba┼że spisovn├ę. V jazykovej praxi sa ─Źasto stret├íme so slovesom drti┼ą. Od slovesa drti┼ą je utvoren├ę aj podstatn├ę meno drti─Ź ako pomenovanie stroja, ktor├Ż vykon├íva t├║to ─Źinnos┼ą. Podstatn├ę meno dr┼ą je zase v├Żsledkom drtenia. V┼íetko by bolo v poriadku a┼ż na skuto─Źnos┼ą, ┼że tieto slov├í nepatria do spisovnej sloven─Źiny. Na Slovensku drv├şme. Drvi─Źka drv├ş odpad, kon├íre, ─żad, a preto vo v├Żsledku napokon vznik├í drvina. Komu sa ─żadov├í drvina nep├í─Źi, nech to jednoducho sk├║si s rozdrven├Żm ─żadom, len nie s dr┼ąou! Podobn├ę Makar├│nky? ­čŹö Gastron├│mia ┼áialka? ­čĺÄ Veci, ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Denko?

Oby─Źajne dreven├Ż predmet obd─║┼żnikov├ęho alebo okr├║hleho tvaru, ur─Źen├Ż na kr├íjanie m├Ąsa, zeleniny a in├Żch potrav├şn sa spisovne naz├Żva lop├ír. Dosku na kr├íjanie m├┤┼żeme nazva┼ą aj lop├írik, ─Źo je zdrobnenina. Nespisovn├ę slovo denko sa v na┼íich slovn├şkoch nenach├ídza a objavuje sa iba v n├íre─Źiach. Podobn├ę ┼áialka? ­čĺÄ Veci, ­čŹö Gastron├│mia P├írka? ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Paštika?

Pa┼ít├ęta je pokrm z pomletej pe─Źene alebo m├Ąsa. Slovo pa┼ít├ęka alebo pa┼ítika s├║ nespisovn├ę a patria medzi n├íre─Źov├ę slov├í. Samozrejme, ┼że nespisovn├í je aj odvodenina pa┼ítik├ír. Podobn├ę Denko? ­čĺÄ Veci, ­čŹö Gastron├│mia Kel├şmok? ­čĺÄ Veci, ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Taven├Ż syr?

Sloves├í topi┼ą sa, tavi┼ą sa s├║ synonymn├ę iba vo v┼íeobecnom v├Żzname ÔÇ×st├íva┼ą sa tekut├Żm p├┤soben├şm teplaÔÇť, pri─Źom v technickom v├Żzname sa pou┼ż├şvaj├║ sloves├í tavi┼ą, tavi┼ą sa a pr├şdavn├ę meno taven├Ż, k├Żm v spojen├ş napr. so slovom syr je n├íle┼żit├ę pou┼ż├şva┼ą sloves├í topi┼ą, topi┼ą sa a pr├şdavn├ę meno topen├Ż ÔÇô topen├Ż syr. Sloveso topi┼ą sa znamen├í ÔÇ×teplom sa rozp├║┼í┼ąa┼ą, rozt├ípa┼ąÔÇť, napr. sneh (─żad) sa top├ş, mas┼ą (maslo, slanina) sa top├ş. Sloveso tavi┼ą sa m├í v├Żznam ÔÇ×rozp├║┼í┼ąa┼ą sa pri vysokej teploteÔÇť, napr. ┼żelezo (ruda, kov) sa tav├ş. Z fyzik├ílnej str├ínky teplota pri taven├ş dosahuje a┼ż vy┼íe 1 500 ┬░C, k├Żm pri topen├ş syrov je to okolo 85 ┬░C. Kr├ítky slovn├şk slovensk├ęho jazyka zachyt├íva i pr├şdavn├ę men├í odvoden├ę od oboch slovies, a to pr├şdavn├ę meno topen├Ż s v├Żkladom ÔÇ×vyroben├Ż, z├şskan├Ż topen├şmÔÇť, napr. topen├Ż syr, topen├ę maslo, topen├í mas┼ą, a pr├şdavn├ę meno taven├Ż s v├Żkladom v├Żznamu ÔÇ×ktor├Ż vznikol taven├şmÔÇť, napr. taven├Ż cement, taven├Ż ─Źadi─Ź; taven├Ż syr, spr├ívne topen├Ż syr. Podobn├ę S├║sto? ­čŹö Gastron├│mia Granad├şrsky pochod? ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

S├║sto?

Bolo to na neho prive─żk├ę s├║sto. Jedzte mal├ę s├║sto. Vychutna┼ą si ka┼żd├ę s├║sto. Objavuje sa to v┼íade. S├║sto po─Źujeme v hovorenom slove a ─Ź├ştame v tom p├şsanom. Vedeli ste v┼íak, ┼że s├║sto je nespisovn├ę slovo? Ke─Ć┼że slovo s├║sto pou┼ż├şvame nielen pri jedle, ale aj v in├Żch situ├íci├ích, m├íme k dispoz├şcii r├┤zne spisovn├ę rie┼íenia. Ak teda chceme pomenova┼ą mno┼żstvo potravy, ktor├ę sa prehltne naraz, pou┼żijeme podstatn├ę meno hlt, a teda mal├Ż hlt, ve─żk├Ż hlt. V rovnakom pr├şpade m├┤┼żeme pou┼żi┼ą aj slovo k├║sok, a teda mal├Ż k├║sok, ve─żk├Ż k├║sok jedla. In├í situ├ícia nast├íva v prenesenom v├Żzname, kedy namiesto spojenia ÔÇ×bolo to na neho prive─żk├ę s├║stoÔÇť povieme, ┼że to bolo na neho prive─ża. Podobn├ę Km├şn? ­čŹö Gastron├│mia Pizzer? ­čÖé ┼Żeny a mu┼żi, ­čŹö Gastron├│mia
─î├şta┼ą ─Ćalej ›

Makar├│nky?

Cukrovinky, ktor├ę maj├║ p├┤vod v Taliansku sa k n├ím dostali cez Franc├║zsko. V sloven─Źine sa ust├ílene naz├Żvaj├║ makr├│nky, rovnako ako v ─Źe┼ítine. V cudzojazy─Źn├Żch textoch na obaloch si m├┤┼żete niekedy pre─Ź├şta┼ą talianske n├ízvy macarone, maccarone alebo maccherone ─Źi franc├║zsky n├ízov macaron. V angli─Źtine sa pou┼ż├şva podoba macaron i macron. Slovensk├Ż ekvivalent makr├│nka sa v takejto grafickej podobe uv├ídza nielen v starom Slovn├şku slovensk├ęho jazyka (1959 ÔÇô 1968), ale aj v Slovn├şku cudz├şch slov (2005) a v Slovn├şku s├║─Źasn├ęho slovensk├ęho jazyka (2015). Podstatn├ę meno ┼żensk├ęho rodu makr├│nka sa sklo┼łuje pod─ża vzoru ┼żena a v genit├şve mno┼żn├ęho ─Ź├şsla m├í p├ídov├║ podobu makr├│nok. Slovom makar├│n sa ozna─Źuje druh cestoviny r├║rkovit├ęho tvaru.
─î├şta┼ą ─Ćalej ›